روش دوم آنكه آن مباحثى كه شريف‌تر است مقدم داشته شود . مثلا از علم تشريح بدن آغاز شود و سپس ، علم اخلاط و عناصر فراگرفته شود ؛ زيرا ، بدن انسان شريف‌تر است و نيز اعضاى رئيسه شريف‌تر از اعضاى غير رئيسه هستند . روش سوم ، ترتيب تعليمى است ؛ يعنى آنچه بر متعلم و دانشجو آسانتر به فهم است خوانده شود و اين همان ترتيبى است كه اسكندرانيان در فراگرفتن پزشكى از آثار جالينوس معمول مىداشتند . او ، سپس ، فهرست كتابهايى كه از جالينوس ، متعلمان علم پزشكى در دانشگاههاى اسكندريه كه معروف به اسكول بود ، مىخواندند از قول استادش ، ابو الخير خمار ، بدين ترتيب ياد مىكند : 1 . كتاب الفرق « 52 » يا فرقه‌ها كه جالينوس در آن بيان مىدارد كه وجوه اشتراك و افتراق فرقه‌هاى سه‌گانهء پزشكى در چيست و كدام فرقه مورد اعتماد است . 2 . الصناعة الصغيرة « 53 » ؛ جالينوس در اين كتاب ، خلاصه و فشرده‌اى از علم پزشكى را آورده كه يادآور استاد و مشوق دانشجو باشد ، و در حقيقت اين كتاب مدخل و درآمدى براى علم پزشكى است . 3 . كتاب النبض خطاب به طوثرس « 54 » كه گاهى از اين تعبير به كتاب كوچك در نبض مىشود ، در برابر كتاب ديگر جالينوس كه كتاب بزرگ در نبض خوانده مىشود . 4 . كتاب جالينوس خطاب به اغلوقن « 55 » ؛ جالينوس اين را در دو مقاله قرار داده ، در اولى از تبها و

--> ( 52 ) . De Sectis ؛ اين كتاب را حنين بن اسحاق ، نخست ، در سن بيست و يك سالگى از نسخه‌اى كه افتادگى داشته ، براى پزشكى از اهل جندى شاپور ترجمه كرده ، سپس ، در سن چهل سالگى كه نسخه‌هاى متعددى به دست آورده ، پس از مقابله با نسخهء سريانى ؛ براى محمد بن موسى به عربى ترجمه كرده است . رسالهء حنين ، ص 4 ؛ بيست گفتار ، مهدى محقق ، ص 371 . اين كتاب تحت عنوان كتاب جالينوس فى فرق الطب للمتعلمين ، با تحقيق و تعليق دكتر محمد سليم سالم چاپ شده است . ( 53 ) . Ars Medica ؛ حنين بن اسحاق مىگويد كه « معلمانى كه در زمان باستان در اسكندريه به تعليم طب مىپرداختند مرتبهء اين كتاب را پس از كتاب در فرقه‌ها قرار مىدادند و پس از آن كتاب در نبض خطاب به دانشجويان و دو مقاله در درمان بيماريها خطاب به اغلوقن را به ترتيب معين مىنمودند و گويى اين پنج كتاب را كتابى واحد كه داراى پنج مقاله است ساخته‌اند و آن را با عنوان واحد براى استفادهء عموم دانشجويان تعيين كرده‌اند . » رسالهء حنين ، ص 5 ؛ بيست گفتار ، مهدى محقق ، ص 372 . ( 54 ) . DePulsibus ad Tirones ؛ اين كتاب كه به وسيلهء حنين بن اسحاق براى ابو جعفر محمد بن موسى ترجمه شده آنچه را كه يك دانشجو نيازمند است كه دربارهء نبض بداند در آن بيان گرديده است . رسالهء حنين ، ص 6 ؛ بيست گفتار ، مهدى محقق ، ص 372 ؛ آگاهيهاى تازه دربارهء حنين بن اسحاق و زمان او ، ماكس مايرهوف ، ص 691 . متن يونانى كتاب در مجموعهء آثار جالينوس در سال 1821 - 22 م . در بيست و دو مجلد همراه با ترجمهء لاتينى آن در شهر لايپزيك به وسيلهء سى . كهن ( C . Kuhn ) چاپ شده است و متن عربى آن در سال 1986 م . به اهتمام دكتر محمد سليم سالم طبع گرديده است . ( 55 ) . Ad Glauconem de Medendi Methodo ؛ اين كتاب نيز به وسيلهء حنين بن اسحاق به سريانى ، براى -